Een groep Marrons tijdens een feestelijke aangelegenheid in Paramaribo rond 1930.  Bron: Wikipedia

Keti Koti: wat van ver komt, herdenken we dichtbij

Wat hebben pindasoep, oma’s draadjesvlees met kruidnagel en speculaasjes met elkaar te maken? Het zijn stuk voor stuk kenmerkende bereidingen voor de Surinaamse en Nederlandse keuken, die hun roots hebben in een omstreden verleden. Honderden jaren koloniale activiteiten van Nederland en de slavernij die hier helaas mee gepaard ging, hadden niet alleen impact op taal en architectuur, maar ook op onze eetculturen. Met Keti Koti op de agenda willen we even stilstaan bij de vele planten en kruiden die de Surinaamse en Nederlandse keuken van nu hebben beïnvloed.

Foto: Een groep Marrons bij een feestlijke aangelegenheid in Paramaribo ca. 1930. Bron: Wikipedia.

Driehoekshandel

Om de reis van de kruiden en planten te begrijpen, moeten we eerst naar de handelspositie van Nederland in de 17e eeuw kijken: in die tijd was Nederland (of eigenlijk: de Republiek der Zeven Nederlanden) een groothandelaar op de wereldmarkt. Compagnieën als de WIC en VOC verdienden veel geld met de driehoekshandel tussen Europa, Afrika en Zuid-Amerika. Vanuit Nederland werden wapens en alcohol naar Afrika gebracht. De Nederlandse schepen vervoerden vervolgens grote groepen slaven naar Zuid-Amerika, die daar tewerkgesteld werden op plantages, zoals in Suriname. De opbrengst van die plantages, bijvoorbeeld tabak, suiker en kruiden, werd vervolgens naar Nederland verscheept. De handel in planten en specerijen, maar zeker ook die in slaven droeg toendertijd bij aan de status van Nederland als economische wereldmacht. 

Nederland verdiende veel geld met de driehoekshandel. Bron: Van der Kaap

Typisch Nederlands?

Dankzij de driehoekshandel maakten de Nederlanders kennis met producten als koffie, suiker en vooral ook (nieuwe) kruiden. Kruiden die we vandaag de dag nog steeds veel gebruiken en die onderdeel zijn geworden van onze eetcultuur. Zo zitten er bijvoorbeeld in speculaaskruiden – een typisch Hollands product – kaneel, nootmuskaat en kardemom. En wat te denken van rode kool met kruidnagel en bloemkool met nootmuskaat? Dit zijn bereidingen die we alleen kennen dankzij de handelroutes, die ervoor zorgden dat deze kruiden vanuit verre oorden hun weg vonden naar onze eigen keuken. 

De reis van de rijstkorrels

In 2019 vonden onderzoekers van WUR en Naturalis vijftien tot dan toe onbekende rijstsoorten terug in Suriname. Deze rijstsoorten werden weliswaar in Suriname verbouwd, maar kwamen van origine uit Afrikaanse en Aziatische gebieden. Uit eerder onderzoek bleek bijvoorbeeld dat de zwarte rijst in Suriname oorspronkelijk afkomstig was uit Ivoorkust. De geschiedenis van de reis van deze zwarte rijstsoort is een mooi voorbeeld van etnobotanie, de studie die zich bezighoudt met de relatie tussen planten en culturen. Want toen menig slaaf ontsnapte van de Surinaamse plantages, namen de vrouwen de zwarte rijstkorrels vermoedelijk mee door deze in hun haar te vlechten. Ze vluchtten de gevaarlijke oerwouden van Zuid-Amerika in en zijn daar de rijst begonnen te verbouwen. De ontsnapte slaven combineerden hun kennis van andere Afrikaanse planten en bomen, die inmiddels ook op het nieuwe continent groeiden, met het ontdekken en uitproberen van inheemse planten en wisten zo te overleven. De namen van twee van de pas ontdekte rijstsoorten, Milly en Sapali, verwijzen naar deze dappere vrouwen, waarvan de afstammelingen nu bekendstaan als de Ndyuka Marrons. 

Creoolse keuken

De West-Afrikaanse slaven, waaronder de Marrons, brachten niet alleen planten, maar ook hun eetgewoontes mee naar het Zuid-Amerikaanse land en beïnvloedden daarmee de Surinaamse eetcultuur. Er ontstond een ongelooflijk veelzijdige en gemengde keuken vanuit Afrikaanse, Indische en Europese eetculturen: de Creoolse keuken. Al deze culturen waren op hun manier betrokken bij het kolonialisme. Bekende gerechten uit de Creoolse keuken zijn pindasoep, jambalaya en gumbo, een stoofpot met vlees of vis en (heel) veel kruiden. 

Verbroken ketenen

De laatste jaren klinkt er een steeds luidere roep om stil te staan bij de impact van het Nederlandse aandeel in de slavenhandel. Daarom staat 1 juli sinds 2009 in het teken van Keti Koti. Keti Koti betekent ‘Verbroken ketenen’ en verwijst naar de boeien waarmee slaven werden vastgehouden op de schepen. Op deze dag herdenken we de afschaffing van de slavernij in 1863 in de toenmalige Nederlandse koloniën Suriname en de Nederlandse Antillen. Vorige week nog riepen de vier grote steden, waaronder Utrecht, op om van Keti Koti een nationale feestdag te maken. Er moet daarmee meer aandacht komen voor rassenongelijkheid en racisme. Hier kunnen we het bij Steck alleen maar mee eens zijn. 

Wil je meer weten over de rol van Nederland in de slavernij? Bekijk de online special van NPO Kennis of lees het stuk van De Correspondent over de eerste burgeropstand tegen de slavernij

Noordertuin bakt: Kardemom cake met peren

Om aan te sluiten bij Keti Koti serveert Noordertuin op 1 juli een cake gemaakt met kardemom. Dit kruid kennen we vooral als onderdeel van speculaas, maar het is ook heerlijk in gebak. Het kruid komt uit de gemberfamilie en is afkomstig uit het zuiden van Indië en Sri Lanka, die ook op de handelroutes lagen van de compagnieën. Later werd het kruid ook verbouwd op de koffieplantages in Suriname. Koffie en kardemom hebben een goede wisselwerking als deze bij elkaar geplant worden. En niet onbelangrijk: ze smaken heel lekker bij elkaar!

Zo maak je zelf de cake van Noordertuin:

Voor de siroop:

  • 3 stevige peren, zoals Conference
  • 250 gram kristalsuiker
  • 1 fles droge witte wijn (of 350 ml appelsap samen met 350 ml water)
  • 4 kruidnagels
  • 3 anijssterren
  • 8 kardemompeulen
  • 2 kaneelstokjes

Voor de cake:

  • 200 gram boter op kamertemperatuur
  • 200 gram fijne suiker
  • 4 grote eieren
  • 200 gram zelfrijzend bakmeel
  • 1 grote theelepel kardemom (of eventueel kaneel of speculaaskruiden)
  • Snufje zout
  • Medium cakevorm

Bereiding:

1. Schil de peren. Verwarm daarna de wijn of appelsap met water. Voeg vervolgens de suiker toe, samen met de kruiden. Voeg de peren toe en pocheer voor ongeveer 30 minuten. Laat ze vervolgens uitlekken en afkoelen. Dep de peren vervolgens droog om zo weinig mogelijk vocht in je cake te krijgen.

2. Optioneel: maak een saus voor bij de cake door 500ml water toe te voegen aan het kookvocht nadat je de peren eruit hebt gehaald. Laat inkoken tot ongeveer de helft van het vocht verdwenen is.

3. Vet je bakvorm in met boter of olie, of bedek je vorm met bakpapier.

4. Verwarm de oven voor op 170 graden.  Mix de boter en de suiker met een mixer ongeveer 7-8 minuten tot het mengsel licht van kleur en lekker romig is. Schraap af en toe het beslag van de zijkant van de kom en voeg bij de rest. Voeg nu 1 voor 1 de eieren toe tot ze volledig zijn opgenomen.

5. Voeg het gezeefde bakmeel, kardemom en zout toe en spatel door elkaar.

6. Vul je bakvorm met het cakemengsel. Duw eerst de middelste peer in de vorm en vervolg met de peren aan de zijkant. Op die manier zijn ze mooi verdeeld. Bak de cake in 40 minuten gaar. Controleer met een cocktailprikker of de cake gaar is, voordat je de cake uit de oven haalt.

7. Laat de cake goed afkoelen. Genieten maar!

Volg Steck via de nieuwsbrief of sociale media