Waarom en hoe planten bloeien - Steck Utrecht
Bloeiendeplant

Waarom en hoe planten bloeien

In onze vorige blogpost las je dat het nog niet helemaal duidelijk is hoe bloemsoorten zich hebben verspreid en ontwikkeld. Dat ons leven sterk afhankelijk is van deze soorten, staat als een paal boven water. 90% van alle plantensoorten op aarde zijn bedektzadigen (ofwel: bloemplanten). We voeden onszelf en ons vee ermee en ze nemen CO2 op. Dat planten bloeien is voor ons van groot belang. Maar hoe weet zo’n bloem wanneer het tijd is om te gaan bloeien? En waarom bloeit de ene plant wel en de andere niet?

Verspreiding

Bloemen geven plantensoorten een grotere kans op overleving. Door te bloeien kunnen planten zich reproduceren. Er ontstaan nieuwe planten die net een beetje verschillen van de moederplant. Insecten verplaatsen stuifmeel van de ene naar de andere bloem en mixen hierbij de eigenschappen van de plant die het stuifmeel heeft aangemaakt met de eigenschappen van de plant die het stuifmeel ontvangt. Die verschillen zijn heel belangrijk, want hierdoor is er minder kans dat de gehele soort uitsterft in het geval van ziekte of snelle, lokale klimaatsverandering.

Niet alle planten werken samen met insecten. Een groot deel heeft de wind als partner in de verspreiding. De bloemen die door de wind bestoven worden, zijn een stuk ingetogener dan de bloemsoorten die afhankelijk zijn van insecten. Zet een bloeiende grassoort maar eens naast een courgettebloem en het verschil is meteen duidelijk. Windbestuivers bevatten daarbij vaak veel meer stuifmeel omdat er meer verloren gaat ‘onderweg’ dan bij door insecten bestoven bloemen.

Sneeuwklokjes profiteren in het vroege voorjaar van het licht dat (nog) op de bodem valt doordat de bomen nog kaal zijn

Timing is key

Planten bloeien op verschillende momenten in het jaar. Hoe komt dat, en waarom bloeit de een eerder dan de ander? Vroegbloeiers op de bodem van het bos profiteren in het vroege voorjaar van het extra licht dat ze krijgen doordat de bomen nog kaal zijn. Eind januari vind je al bloeiende sneeuwklokjes tijdens een boswandeling. Ook veel bolgewassen, zoals tulpen en narcissen, bloeien in het voorjaar. De zomer is voor hen te droog om tot bloei te komen. Bovendien hebben ze die zomertijd nodig om de bol weer op te laden met nieuwe energie voor een volgend voorjaar. Andere soorten bloeien juist in de hoogzomer of zelfs in het late najaar. Dit geeft ze meer tijd om vruchten en zaden te maken en/of te laten rijpen. 

 

Planten reageren op signalen als temperatuur en daglengte om te bepalen wanneer het het juiste moment is om tot bloei te komen, zo ook bij diverse orchideeënsoorten.

Daglengte en temperatuur

Bij veel soorten geldt dat de daglengte een belangrijke rol speelt, zowel de zonneschijnduur als de lengte van de donkere, nachtelijke periode. Ook voedingsstoffen spelen een grote rol. Zo wordt de hoeveelheid eiwit van veel soorten gestuurd door een interne biologische klok. Bereikt het niveau aan eiwit een bepaalde drempel, dan begint de plant bloemen te vormen. Dit gebeurt pas als de dagen lang genoeg zijn. Bij voldoende eiwit en zonlicht worden er uiteindelijk bloemen gevormd. Sommige planten, zoals rijst en soja, worden juist aangezet tot bloei bij minder zonlicht in combinatie met het aanwezige eiwit.

Ook kou speelt een grote rol. Pas na een lange, koude periode komen veel planten op ons halfrond tot bloei. Dit proces noem je vernalisatie. Planten gaan pas bloeien na een koude periode van minimaal drie tot acht weken. Dit proces voorkomt dat een plant al na één koude herfstnacht fanatiek bloemen gaat maken en het vervolgens niet overleefd door de winter die er nog overheen komt. Bepaalde eiwitten remmen de groei tot de temperatuur hoog genoeg is. Steeds vaker ‘spelen’ wetenschappers met vroeg- en laatbloeiende eigenschappen van plantensoorten. Door deze met elkaar te kruisen ontstaan nieuwe soorten, die eerder of juist later bloeien, wat voor telers en kwekers een (concurrentie)voordeel kan opleveren.

De waterlelie wordt door velen beschouwd als een van de mooiste bloemsoorten ter wereld. De plant haalt alle trucjes uit de kast om in zijn omgeving genoeg bestuivers aan te trekken.

Het hele jaar bloemen in je tuin

Planten bloeien om verschillende redenen op verschillende momenten in het jaar. Het is leuk om hiermee te spelen bij het inrichten van je (gevel)tuin. Door vooraf een beplantingsplannetje te maken, kun je ervoor zorgen dat je bijna het hele jaar door kunt genieten van mooie bloemen om je heen. Hier komen we later op terug!

Volg Steck via de nieuwsbrief of sociale media